Lược qua thời sự quốc tế năm 2013

Hà Tường Cát / NGƯỜI VIỆT
Hồ Sơ
Tuesday, December 31, 2013 5:45:59 PM

Nguoiviet

Thế giới bước qua năm 2014 và mọi người đều mang niềm hy vọng mới, dù thật ra không thể xác định đó là những gì bởi vì những vấn đề từ năm 2013 và nhiều năm cũ vẫn còn đó đã không thể nào giải quyết toàn vẹn.

Đức Giáo Hoàng Francis, người được tạp chí Time chọn là “Nhân Vật Trong Năm 2013”. Hình trên, trong ngày lễ Phục Sinh năm 2013, tại quảng trường St. Peter, Tòa Thánh Vatican, Ngài được giáo dân tặng chiếc áo của đội San Lorenzo , một câu lạc bộ bóng đá ở Buenos Aires, Argentine. (Hình: Dan Kitwood/Getty Images)


Bạo lực vẫn còn tiếp diễn ở nhiều nơi và lúc nào cũng có nguy cơ xảy ra tại những khu vực khác. Những người nghèo khổ và những kẻ thừa tiền bạc tiêu xài phung phí vẫn đầy rẫy ở các quốc gia, phát triển hay chưa phát triển, trong chế độ dân chủ và dưới các thể chế độc tài. Thiên tai là những hiểm họa ngoài dự tính của con người. Mặt khác, bao giờ cũng có kẻ đã may mắn trúng số và vô số người chưa bao giờ trúng số nhưng không mất niềm hy vọng có ngày thần tài chiếu cố tới mình. Tất cả những khía cạnh ấy là thực tế cuộc sống của nhân loại không bao giờ ngưng lại.

Năm mới bắt đầu, thuần túy là một quy ước  về thời gian, không có hiệu lực gì làm thay đổi giòng đời ở bất cứ một địa điểm nào, một đất nước nào, một dân tộc nào trên thế giới. Chúng ta điểm lại một vài sự việc đáng chú ý trong năm cũ để suy ngẫm về vị trí, vai trò, mong ước về năm sắp tới, chỉ với mục đích hiểu biết. Những điều này không hẳn là có thể giúp gì cho tương lai, bởi vì trong rất nhiều trường hợp, kinh nghiệm chỉ là vô ích và lịch sử không bao giờ lập lại.

Năm 2013 có những sự kiện gì đáng chú ý?

Kinh tế đã trên đường hồi phục đều đặn và Hoa Kỳ không bị lôi kéo can thiệp thêm vào một cuộc chiến tranh nào khác , đó là những sự kiện tốt đẹp cho nước Mỹ trong năm 2013.

Nhưng ở Hoa Kỳ cũng như nhiều nước khác từ Iraq, Libya đến Pakistan, Trung Quốc….  vẫn còn những hành động bạo lực xảy ra với nhiều căn nguyên hoàn toàn khác biệt nhau. Vụ nổ bom khủng bố trong cuộc chạy đua Marathon ở Boston ngày 15 tháng 4 làm 3 người chết và nhiều người bị thương. Tại Kenya, toán khủng bố từ Somalia tấn công vào một thương xá gây thương vong hàng trăm thường dân vô can. Những ngày cuối năm, khủng bố có lẽ xuất phát từ nhóm ly khai Chechnya gây hai vụ nổ bom tại Volvograd làm ít nhất 34 người chết gần 100 người bị thương, tạo nên mối đe dọa cho an ninh của Thế Vận Hội mùa Đông sắp diễn ra trong tháng 2 tại Sochi.

2013 là năm đánh dấu sự thành công quan trọng về nhân quyền cho người đồng tính. Ngày 26 tháng 6 Tối Cao Pháp Viện phán quyết chính quyền liên bang phải cung cấp phúc lợi cho những cặp đồng tính giống như những cặp hôn nhân bình thường. Trong những tháng tiếp theo, cho đến nay đã có 18 tiều bang và Dictrict of Columbia chấp nhận hôn nhân đồng tính. Tuy rằng 29 tiểu bang khác hãy còn coi hôn nhân đồng tính là trái hiến pháp nhưng chắc chắn số này sẽ rút đi dần trong tương lai.

Tháng 10, trong 16 ngày chính quyền liên bang Hoa Kỳ phải đóng cửa một phần hoạt động do bế tắc trong sự tranh chấp về ngân sách tại Quốc Hội. Thỏa hiệp cuối cùng đạt được là thắng lợi của Tổng Thống Obama và đảng Dân Chủ ở Quốc Hội, theo đó Hạ Viện Cộng Hòa phải từ bỏ yêu sách cắt giảm và ngăn chặn ngân sách cho luật Obamacare. Sau thất bại chính trị đó, tới tháng 12 đảng Cộng Hòa đồng ý một thỏa hiệp hai năm bảo đảm việc tài trợ cho chính quyền tuy rằng cả hai đảng đều không hoàn toàn hài lòng về chi tiết của dự luật.

Đạo luật cải tổ y tế, được gọi là Obamacare, trước sự chống đối mạnh mẽ và liên tục của đảng Cộng Hòa, đã bắt đầu được thực thi mặc dầu hãy còn gặp một số trục trặc kỹ thuật bất ngờ do hệ thống điện toán.

Cuối tháng 12 Fed  hạ bớt mức độ kích thích kinh tế bằng việc quyết định kể từ đầu năm 2014 chỉ mua lại $75 tỷ trái phiếu mỗi tháng thay vì $85 tỷ như từ nhiều tháng trước. Bà Janet Yellen được Tổng Thống Obama chỉ định làm chủ tịch Fed thay thế ông Ben Bernanke nghỉ hưu, và chỉ còn đợi được Thượng Viện chuẩn nhận.

American Airlines trở thành công ty hàng không lớn nhất về số các chuyến bay, sau thỏa thuận $18 tỷ sát nhập với US Airways. Hiện nay 4 đại công ty American Airlines, United – Continental, Delta Airlines và Southwest Airlines chiếm 80% hoạt động của ngành hàng không thương mại Hoa Kỳ.

Ngày 19 tháng 11, J.P. Morgan Chase & Co. chấp thuận trả khoản tiền phạt kỷ lục $19 tỷ để chấm dứt những tranh tụng của liên bang và tiểu bang về trái phiếu thế chấp.

Qua 3 năm cuộc nội chiến Syria đã làm thiệt mạng khoảng 100,000 người, một con số tương đương như vậy mất tích hoặc bị bắt giữ và 3 triệu dân tị nạn trong số 4.5 triệu dân phải lìa bỏ nơi cư trú. Hoa Kỳ  chuẩn bị sẵn sàng can thiệp bằng vũ lực khi vũ khí hóa học được sử dụng ở Syria vào tháng 8 nhưng cuối cùng Tổng Thống Obama thay đổi kế hoạch quân sự và chấp thuận giải pháp ngoại giao sau khi chính quyền Syria chấp thuận giao nạp cho Liên Hiệp Quốc tất cả vũ khí hóa học của họ. Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc đồng thanh chấp thuận nghị quyết hủy diệt toàn bộ kho vũ khí hóa học và cơ sở chế tạo trước giữa năm 2014. Như vậy Hoa Kỳ đã tránh việc can thiệp có thể đưa tới chiến tranh ở Trung Đông, và một trong lý do khác có thể là vì tính cách quá phức tạp của những thành phần can dự vào cuộc xung đột này.  Tuy nhiên cuộc nội chiến Syria tiếp tục với cường độ khốc liệt, gây nhiều tổn thất nặng nề cho thường dân và  tất cả các bên từ chính quyền của Tổng Thống Bashar al-Assad đến phía nổi dậy, bao gồm các nhóm Hồi Giáo Sunni, các tổ chức quá khích như Al-Qaeda.

Edward Snowden,  nhân viên 30 tuổi của một hãng tư nhân, gây ra một cơn chấn động chính trị với việc vén rèm phơi bày sự thật về quy mô do thám “khủng khiếp” của Cơ quan An ninh quốc gia Mỹ (NSA). Snowden bỏ việc ở NSA, mang theo hàng trăm nghìn tài liệu mật, hé lộ cách thức NSA thu gom hồ sơ các cuộc gọi điện thoại và email trên toàn cầu, thậm chí từ nhiều nhà lãnh đạo thế giới và đồng minh thân cận của Mỹ. Là một anh hùng đối với một số người, là kẻ phản quốc trong mắt nhiều người khác, Snowden đã trắc nghiệm mức độ xã hội trong sự cho phép chính phủ do thám cuộc sống của người dân. Trước sự truy tố của chính quyền Mỹ, Tổng Thống Vladimir Putin chấp nhận cho Snowden hưởng quyền  tạm dung ở nước Nga trong một năm trong khi chờ đợi tìm được quốc gia khác để tị nạn. Việc này không dễ vì thực tế từ Trung Quốc đến nhiều nước Nam Mỹ đều tránh né không muốn gây rắc rối ngoại giao với Hoa Kỳ về một vấn đề chẳng có liên quan gì đến lợi ích quốc gia họ.

Lần đầu tiên từ gần 1,300 năm trong lịch sử Giáo Hội Công Giáo Vatican, Giáo hoàng không phải là một người châu Âu.  Hồi tháng 3, hội đồng các Hồng Y đã bầu một linh mục Argentine làm Giáo hoàng mới. ,thái độ và hành động của Đức Giáo Hoàng Francis có nhiều khác biệt truyền thống của Giáo hội, bằng nụ cười rộng lượng  trong khi phải đối mặt với vô vàn than phiền bất đồng đằng sau những bức tường thành Vatican. Ngài công khai chỉ trích nỗi ám ảnh của Giáo hội về đồng tính, nạo phá thai, kiểm soát sinh sản; thay vào đó bằng sự khuyến khích người Công giáo chiến đấu chống đói nghèo và bất bình đẳng. Tạp chí Time đã xếp Giáo Hoàng Francis là nhân vật của năm 2013 vì những hứng cảm mà Ngài truyền đạt đến mọi người.

Tại Iran chương trình nguyên tử đã bắt đầu một chương mới khi cử tri nước Cộng Hòa Hồi Giáo này bầu  chính trị gia Hassan Rouhani làm Tổng thống. Nhà lãnh đạo mới đã ngay lập tức chuyển sang giọng điệu và ngôn từ hòa giải, tuy nhiên, vẫn còn nhiều nghi ngờ rằng liệu điều đó có thể dẫn đến những thay đổi thực sự hay không nhất là trên thực tế, lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei mới là người có tiếng nói cuối cùng. Tuy vậy, ngày 24 tháng 11 Hoa Kỳ và 5 cường quốc đạt một thỏa hiệp lịch sử với Iran, sơ khởi trong 6 tháng Iran chấp thuận giới hạn chương trình triển nguyên tử đổi lại với việc được giảm nhẹ một số biện pháp cấm vận.

Trong năm 2013 hai lần Pháp đem quân vào hai nước Phi Châu, Mali và Cộng Hòa Trung Phi. Tại Mali, quân Pháp đánh đuổi loạn quân Hồi Giáo thuộc tổ chức AQIM (Al Qaeda ở Maghreb, vùng sa mạc Sahara) và tại Cộng Hòa Trung Phi theo Nghị Quyết Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc, để trợ giúp lực lượng hòa bình của các quốc gia Phi Châu, ngăn chặn xung đột diệt chủng. Hai chiến dịch này còn tiếp diễn và tuy đã đạt nhiều thành công nhưng cuộc chiến đấu chống các nhóm khủng bố ở Phi Châu từ Algeria đến Mali cùng các nước châu Phi khác là một sứ mạng khó khăn lâu dài.

Phi Châu vẩn là một khu vực nghèo đói và có nhiều xung đột từ Nam Sudan, Libya đến Nigeria. Tổng Thống dân cử Mohammed Morsi ở Ai Cập bị lật đổ sau những cuộc biểu tình khổng lồ của dân chúng đưa tới sự can thiệp của quân đội. Chính quyền lâm thời do quân đội hỗ trợ đã ổn định được trật tự sau khi mạnh mẽ đàn áp phe ủng hộ Morsi trong đó thành phần chính là tỗ chức Muslim Brotherhood, nhưng tình hình hãy còn nhiều khó khăn chưa hoàn toàn ổn định.

Trở về khu vực Á Châu, Trung Quốc có ban lãnh đạo mới do Chủ Tịch Tập Cận Bình lãnh đạo. Tập Cận Bình đã đến Hoa Kỳ và hội đàm với Tổng Thống Obama tại một khu nghỉ mát tư nhân ở Palm Springs. Trong nước, Tập đã củng cố được quyền lực nhưng chưa thấy đưa ra thi hành những đường lối cải cách căn bản nào đáng kể. Người có thể trước đây đã là mối đe dọa tranh cháp quyền lực, Bạc Hy Lai, cựu Bí Thư Thành Ủy Trùng Khánh, bị một tòa án tỉnh Sơn Đông lên án tù chung thân. Ngoài nước, có lẽ để giành sự ủng hộ của phái quân đội và phái dân tộc cực đoan, Trung Quốc tiếp tục bày tỏ những hành động cứng rắn trong vấn đề  tranh chấp chủ quyền biển đảo với Nhật Bản ở biển Đông Hải và với các quốc gia Đông Nam Á trong đó có Việt Nam trên Biển Đông.

Tại Bắc Hàn là quốc gia cộng sản độc tài bí ẩn nhất thế giới, nhà lãnh đạo trẻ tuổi Kim Chính Ân cũng tỏ ra đã nắm vững được quyền lực. Tuy nhiên tới gần cuối năm, dư luận thế giới ngạc nhiên và bất ngờ quan sát thấy một cuộc thanh trừng nội bộ trong đó ông chú dượng của Kim bị xử tử tức khắc sau khi một tòa án quân sự đặc biệt kết án và nhiều thành viên thân tín khác của ông này  có thể đã bị thủ tiêu.

Bão Haiyan là thiên tai lớn nhất trong năm trên thế giới và là trận bão mạnh nhất trong lịch sử cận đại Philippines với sức gió 150 dặm/giờ khi quét ngang đảo Leyte đã làm 6,000 người thiệt mạng và hơn 1 triệu dân chúng mất nơi cư trú.

Năm 2013 cũng là năm nhiều nhân vật nổi tiếng trên thế giới qua đời trong số đó có Tổng Thống Venezuela Hugo Chavez (5 tháng 3), bà cựu Thủ Tướng Anh  Margaret Thatcher (8 tháng 4), Đại Tướng Việt Nam Võ Nguyên Giáp (4 tháng 10) và cựu Tổng Thống Nam Phi Nelson Mandela (5 tháng 12).  (HC)

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d người thích bài này: